In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen maart heeft Social Enterprise NL zich hard gemaakt voor sociaal ondernemerschap. Onze boodschap aan de partijen die verkiezingsprogramma’s schreven en later over een coalitie onderhandelden was helder: ontdek en benut de kracht van sociale ondernemingen voor gemeentelijke uitdagingen. En zet publieke inkoop in als strategisch beleidsinstrument voor maatschappelijke opgaven.

Nu bijna alle coalitieakkoorden gepubliceerd zijn, is het tijd om de balans op te maken. Hebben gemeenten onze boodschap opgepikt?

Sociaal ondernemen: brede steun, concrete stappen

Sociaal of impact ondernemen wordt in 12 van de 43 akkoorden expliciet genoemd, en bij nog eens 9 gemeenten herkennen we de gedachte in andere bewoordingen: ondernemerschap dat bijdraagt aan maatschappelijke opgaven. Daarmee is in de helft van de onderzochte akkoorden onze beweging terug te vinden. Een mooi startpunt!

Bij veel gemeenten zien we duidelijke erkenning voor de rol die sociale ondernemingen spelen in het creëren van maatschappelijke waarde voor de stad. Verschillende gemeenten willen sociaal ondernemers daarom meer ruimte en ondersteuning bieden. Lelystad geeft ‘ruim baan aan innovatieve ondernemingen die aantoonbaar positieve impact maken op de bloei van de gemeente’. De actieve ondersteuning voor sociaal ondernemerschap in Rotterdam wordt voortgezet en inspireert de gemeente Schiedam zelfs om een vergelijkbare aanpak te ontwikkelen. En ’s-Hertogenbosch zet impact ondernemen expliciet centraal in de eigen economische koers:

‘De Economische Visie, waarin impact ondernemen centraal staat, vormt ons fundament. We stimuleren het bedrijfsleven om duurzaam en sociaal te ondernemen.’ — gemeente ’s-Hertogenbosch

Een aantal gemeenten vertaalt die erkenning direct naar concrete plannen. Utrecht, Amsterdam, Haarlem en Groningen zetten stappen richting een eigen sociaal impactfonds. Daarmee willen zij sociaal en impactondernemers betere toegang geven tot financiering en groeikapitaal. Anderen verbinden sociale ondernemingen rechtstreeks aan een maatschappelijke opgave. Lelystad wil sociale ondernemingen inzetten als vaste route voor de re-integratie en inburgering van inwoners. Den Haag wil sociaal ondernemers beter in staat stellen om inwoners naar werk of een opleiding te begeleiden:

‘Sociaal ondernemers krijgen, binnen de geldende privacykaders, toegang tot een afgeschermde versie van het gemeentelijke bestand van inwoners die richting werk of opleiding begeleid kunnen worden.’ — gemeente Den Haag

De rode draad is duidelijk: sociaal ondernemen wordt gezien als een serieuze motor voor de lokale economie en de aanpak van maatschappelijke vraagstukken.

Sociaal en duurzaam inkopen: inkoop wordt steeds vaker strategisch benaderd

Die beweging zien we ook terug als het gaat over publieke inkoop. Veel gemeenten koppelen hun inkoopbeleid aan sociale, duurzame of lokale doelen en zetten daarmee bestaande budgetten strategisch in. Rotterdam doet dat heel direct: de gemeente koopt waar mogelijk lokaal in en richt aanbestedingen zo in dat Rotterdamse ondernemers, coöperaties en sociale ondernemingen beter kunnen meedoen. Hoorn gebruikt het inkoop- en aanbestedingsbeleid als kans om maatschappelijke doelen te versterken. En ook Deventer gaat aan de slag:

‘De gemeente gebruikt haar eigen inkoopkracht strategischer. We evalueren het inkoop- en aanbestedingsbeleid uit 2019 en kijken daarbij nadrukkelijk naar de bijdrage aan duurzaamheid, circulariteit, innovatie en maatschappelijke waarde.’ — gemeente Deventer

Die aanpak is de kern van Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI): publieke inkoop bewust inzetten om sociale, duurzame en economische doelen te bereiken. Inmiddels hebben 83 gemeenten het Manifest MVOI ondertekend. Heerlen wil de voortgang daarop actief monitoren en Utrecht maakt eveneens een duidelijke keuze:

‘We draaien de bezuinigingen op ‘Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen’ terug. We willen het liefst zoveel mogelijk lokaal inkopen.’ — gemeente Utrecht

Voor andere gemeenten ligt er een beproefde aanpak klaar: onderteken het manifest, stel een actieplan op en vertaal de ambities naar toegankelijke opdrachten waarin maatschappelijke waarde daadwerkelijk meetelt.

Brede welvaart: het gedachtegoed leeft

De aandacht voor sociaal ondernemen en strategische inkoop staat niet op zichzelf. In veel coalitieakkoorden maakt die ontwikkeling deel uit van een bredere visie op economische vooruitgang: brede welvaart.

Gemeenten kijken verder dan economische groei alleen en verbinden hun beleid ook aan welzijn, gezondheid, duurzaamheid, leefbaarheid en gelijke kansen. Zo stelt Leeuwarden brede welvaart centraal in de gemeentelijke koers en ook Hengelo zet in op het vergroten van de brede welvaart als leidende ambitie. Emmen legt daarbij direct de verbinding met impact ondernemen:

‘Daarbij hoort ook ruimte voor impact ondernemen: een economie die maatschappelijke, ecologische en financiële waarde hand in hand laat gaan.‘ — gemeente Emmen

Dit biedt kansen voor sociaal ondernemers. Zij laten in de praktijk zien hoe ondernemerschap kan bijdragen aan brede welvaart. Strategische inkoop en samenwerking met sociale ondernemingen zijn daarmee concrete manieren om brede welvaart daadwerkelijk te realiseren.

Onze conclusie

De analyse laat een positieve beweging zien. Sociaal en impact ondernemen krijgt in steeds meer coalitieakkoorden een plek, gemeenten zetten publieke inkoop vaker in voor maatschappelijke doelen en brede welvaart vormt steeds vaker het uitgangspunt voor economisch beleid.

De komende jaren draait het om de vertaling van deze ambities naar de praktijk. Dat betekent: sociale ondernemingen actief betrekken bij lokale opgaven en maatschappelijke waarde daadwerkelijk laten meewegen bij inkoop en aanbestedingen.

Wil je hierover verder praten? Neem contact op via pien@social-enterprise.nl.